Η τρίτη πατρίδα μου (Μέρος Ε)

Η
3η πατρίδα μου (Μέρος E)

Άρωμα
καπνού

Μερος Α
http://cid-f87cd9f624cd076d.spaces.live.com/blog/cns!F87CD9F624CD076D!1810.entry

Μερος Β
http://cid-f87cd9f624cd076d.spaces.live.com/blog/cns!F87CD9F624CD076D!1835.entry 

Μερος Γ
http://cid-f87cd9f624cd076d.spaces.live.com/blog/cns!F87CD9F624CD076D!1861.entry

Μέρος Δ

http://cid-f87cd9f624cd076d.spaces.live.com/blog/cns!F87CD9F624CD076D!1909.entry


     
Στην
προσχολική μου ηλικία και μέχρι τα εννιά
μου χρόνια, για τρεις συνεχόμενες χρονιές
βάζαμε και εμείς καπνό όπως όλες σχεδόν
οι οικογένειες στον Κολινδρό. Για μια
οικογένεια που πάντα είχε τον τρόπο της
και ξαφνικά έμεινε χωρίς άλλους πόρους,
δεν υπήρχε άλλη επιλογή. Ετσι κάθε χρόνο το
καλοκαίρι θυμάμαι, ο μπαμπάς μου με τη
βοήθεια του θείου μου, φτιάχναν μία
καλύβα από ξύλα στη μέση ενός χωραφιού
και μέναμε εκεί για μερικούς μήνες του
καλοκαιριού. Η στέγη ήταν από λαμαρίνες
και οι τρύπες που υπήρχαν βούλωναν με
μιλούρα (η μαυρίλα που άφηνε ο καπνός
στα χέρια). Ολη η επίπλωση ήταν ένα
τεράστιο αυτοσχέδιο ξύλινο κρεββάτι
όπου κοιμόμασταν τα τέσσερα αδέλφια
και η μαμά μας, και ενα αλουμινένιο
ντιβάνι, σχεδόν στην είσοδο της καλύβας
όπου κοιμόταν ο μπαμπάς. Να σας πω την
αλήθεια δεν θυμάμαι που ακριβώς κοιμόταν
η μαμά, ποτέ δεν προέβλεπε για τον εαυτό
της τίποτα. Πρώτα όλοι οι άλλοι. Ασε που
δεν βλέπαμε καν αν είχε χρόνο να κοιμηθεί.
Από σκεύη, τα μόνα που θυμάμαι είναι
ένα γυάλινο μπουκάλι που πήγαινα εγώ
να το γεμίσω κάθε λίγο στην κοντινή πηγή
και μερικά εμαγιέ κατσαρόλια (σαν τις
σημερινές κούπες) για να πίνουμε νερό.
Τα σκεύη της κουζίνας και ο καθημερινός
αγώνας με αυτά, ήταν δουλειά της μαμάς
που τα φρόντιζε και τα προστάτευε από
σκόνη και απ τα ζωηρά παιδιά της, γι αυτό
και δεν θυμάμαι τίποτα από αυτά.. Ημουν
η πιο μικρή και χαϊδεμένη και δεν δούλεψα
ποτέ. Τα μεγαλύτερα αδέλφια μου, στην
εφηβεία. Και είχαν το μεγαλύτερο όγκο
της δουλειάς. Καρύκια (φυτώρια), φυτεία,
πότισμα, σπάσιμο, μπούρλιασμα (πέρασμα
με βελόνες σε ράμματα), άπλωμα στον ήλιο
και στο τέλος του καλοκαιριού ερχόταν
μια μηχανή να κάνει το καπνό δέματα.


Λιάστρες που ακόμα και τώρα χρησιμοποιούνται από καπνοκαλλλιεργητές

(Παλιά φωτογραφία από το Μαγικό Ξάνθης)

      Εκεί στο χωράφι λοιπόν γινόταν όλα, με ότι μέσα
διαθέτανε. Και θα πρέπει να ήταν πάρα
πολύ δύσκολο αν σκεφτούμε οτι το σπίτι
μας, ήταν κλασσικό μακεδονίτικο αρχοντικό,
δυόροφο με δέκα δωμάτια μοιρασμένα σε
δυο οικογένειες.

Και
από εισόδημα; όταν πουλούσαν το καπνό,
και αν ο εκτιμητής δεν το έβγαζε εν τω
μεταξύ σκάρτο, και πέρνανε κάποιο ποσό,
με το ζόρι έφτανε να καλύψει τα βερεσέδια
όλου του χρόνου, και να αγοράσει η μαμά
λίγα μέτρα έτοιμη δαντελένια κουρτίνα
που μόλις τότε βγήκε, και ότι άλλο
χρειαζόταν για να μας έχει εμάς άψογα!

Εκείνα
τα χρόνια προσπαθούσαμε τα εξασφαλίσουμε
διάφορα κουτιά από τσιγάρα. Το πάνω
μέρος τους το χρησιμοποιούσαμε για να
παίζουμε ένα παιχνίδι με κάρτες, και
την ανάποδη του σκληρού κουτιού, για να
σχεδιάζουμε, να κάνουμε τρύπες με την
καρφίτσα σε απόσταση 2 χιλιοστών περίπου
και να κεντάμε μετά περνώντας το βελόνι
απ’ αυτές τις τρύπες. Τα πιο σπάνια κουτιά
ήταν από τσιγάρα ΔΗΛΟΣ και Sante
που μας γοήτευε με την απελευθερωμένη
γυναίκα που εικονιζόταν σε αυτό

…και
ήρθε το 1961 και με την τεράστια εσωτερική
μετανάστευση πήγαμε στη Θεσσαλονίκη.
Αλλά τα καπνά δεν τα ξεχνούσα. Καθημερινά
άκουγα τη μαμά μας να λέει πόσο δύσκολα
ήταν.

Αλλά
και όποτε περνούσα απ’ την οδό Βασ.
Ηρακλείου, ένα μείγμα μυρωδιάς καπνού
και σοκολάτας έμενε στα ρουθούνια μου
για μέρες. Ήταν εκεί ένα καπνομάγαζο
και απέναντι το εργοστάσιο του Φλόκα…

Και στο σπίτι,
ο μπαμπάς να συμβουλεύει τα αγόρια να
μην καπνίσουν τουλάχιστον ώσπου να πάνε
στρατιώτες, και τελικά δεν κάπνισαν
ποτέ. Αλλά εμάς τα κορίτσια δεν μας
συμβούλεψε ποτέ, γι αυτό καπνίζαμε. Και
όταν καμιά φορά ερχόταν απ’ τη δουλειά
και του μύριζε το δικό μας τσιγάρο, μας
έλεγε "γιατί δεν ανοίγεται κανένα παράθυρο
να μην το καταλάβω;"

Είχαμε
και το πειραχτήρι τον ξάδελφό μας, φοιτητής τότε, που
καμιά φορά με έστελνε με μία δραχμή στο
περίπτερο και του αγόραζα 4 τσιγάρα
χύμα. Και άλλες φορές μας κερνούσε
τσιγάρο, και μετά έσερνε τα πόδια να
νομίζουμε οτι έρχεται η γιαγιά και το
σβήναμε άρον άρον…

…και
ήρθε το 1977, άνοιξα τα φτερά μου και πήγα
να δουλέψω στο καινούριο τότε Δημοκρίτειο
Πανεπιστήμιο, στην Ξάνθη.

Την
πρώτη μέρα που ήρθα γινόταν τα εγκαίνια
του Λαογραφικού Μουσείου της ΦΕΞ
(Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης).


Εκεί
είδα μερικά έργα τέχνης φτιαγμένα από
πολύ μικρά φύλλα καπνού και κάποιες
αναφορές στην ιστορία του. Εχουν γραφτεί
πολλά σχετικά βιβλία για την ιστορία
του καπνού σε Ξάνθη και Καβάλα. Ολη η
πρωτοπορία που εργατικού κινήματος
ήταν  καπνεργάτες. Μα αλίμονο, κανένας
σεβασμός σ αυτήν την ιστορία. Στην Ξάνθη
όταν ήρθα, μία περιοχή ήταν όλο τεράστια
κτίρια πρώην καπνομάγαζα – καπναποθήκες,
στο κέντρο σχεδόν της πόλης.



Και
κολλητά σε αυτά ωραιότατα σπίτια,
φτιαγμένα με απίστευτο μεράκι.

Τα
πιο πολλά έμειναν έτσι στο έλεος του
χρόνου, και της “ιδιωτικής πρωτοβουλίας”
διαλύθηκαν ή κάηκαν. Πολλά χάσκουν με
τα τζάμια σπασμένα και τους ισόγειους
χώρους σκουπιδότοπους. Μερικά όμως
σώθηκαν όπως αυτά που στεγάζουν την
Ακαδημία Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης

την
Υπερνομαρχία (βλ. Μερος Β), και το ΚΑΠΗ
του Δήμου Ξανθης


Κάτι
άλλο που θυμάμαι επίσης, είναι κάποια
καλοκαιρινά βράδια, όταν μετά από
ολονύκτιες συζητήσεις στην πλατεία της
Ξάνθης, αποφασίζαμε να πάμε για ύπνο.
Μόλις κάπως δρόσιζε, θυμόμασταν ότι
στις επτά έπρεπε να ξυπνήσουμε για να
πάμε στη δουλειά, και επομένως να
κοιμηθούμε. Τότε στην απόλυτη ησυχία
της μικρής μας πόλης, ακουγόταν κάποια
κάρα, με ολόκληρες οικογένειες επάνω, που πηγαίναν για
σπάσιμο καπνού.

Η
μυρωδιά του καπνού μου έρχεται στα
ρουθούνια και τώρα ακόμα πολλά βράδια
του καλοκαιριού. Στο χωριό που μένουμε
το καλοκαίρι, κοντά στο σπιτάκι μας,
καλλιεργούν καπνό και τα βράδια οταν
έχει ζέστη, υγρασία και νοτιά, το άρωμα
του φρέσκου καπνού μπαίνει απ το παράθυρό
μου, μαζί με το τραγούδι του γρύλου, και
μου ξυπνάει παιδικές μνήμες.

Στην Ξάνθη, στο βουνό και στον κάμπο, εξακολουθούν να καλλιεργούν καπνά. Στο βουνό οι πομάκοι, και στον κάμπο οι τούρκοι, τα δουλεύουν μόνοι τους. Ομως στον κάμπο επίσης κάθε καλοκαίρι κατασκηνώνουν οικογένειες τσιγγάνων και αναλαμβάνουν τη δουλεία, στα καπνοχώραφα αυτών που διαθέτουν πολλά στρέματα. Εδώ υπάρχει το συνεταιριστικό εργοστάσιο ΣΕΚΑΠ που απορροφά όλη τη σοδειά, αλλά από όσο ξέρω έχει μόνιμο πρόβλημα επιβίωσης….

Λένε
οτι κ
άποιο
μυστήριο υπάρχει στα καπνοτόπια. Ο
συνδυασμός των κλιματολογικών αλλαγών,
ήλιου και υγρασίας, το φτωχό χώμα, οι
εργασίες της μεγάλης υπομονής και
επιμέλειας των καπνοπαραγωγών, η αργή
ζύμωση δίνουν την ευγενέστερη, την πιο
υγιεινή ποικιλία, τις μικρόφυλλες
γευστικές και αρωματικές ποικιλίες.
Από
αυτά τα ανατολικά

καπνά ο καπνός της Μακεδονίας και της
Ξάνθης (ιδιαίτερα της Χρύσας και της
Μορσίνης)
υπερείχε
πάντα.

Την
μυρωδιά λοιπόν του φρέσκου αλλά και του
αποξηραμένου καπνού όποτε την συναντήσω
την αναπνέω με απόλαυση, συνοδεύει τη
ζωή μου εδώ και πενήντα σχεδόν χρόνια…όμως δεν καπνίζω εδώ και 31 χρόνια και την καπνίλα που έχει εμποτίσει
τα σπίτια, τα ρούχα, τα βιβλία, τα μαλλιά
των νέων ανθρώπων… δεν την αντέχω 🙂

Advertisements

15 Σχόλια (+add yours?)

  1. ποκαχόντας
    Ιαν. 07, 2010 @ 16:31:29

    με ταξιδεψες πολυ πισω ..θυμαμαι εμενα κοριτσακι στο χωριο μουνα πηγαινω στην γειτονισσα και να την βοηθω στο …[μπελονιασμα]του καπνουθυμαμαι να σηκωνοντε ..νυχτα να πανε να μαζεψουν τα καπνακαι μετα σειρες ολοκληρες με λιαστρες…καπνου να ειναι στο διπλανο χωραφιπολυ ομορφα χρονια …ερχοταν με τα καπνα φορτωμενα στο καρο και απο μακρια ακουγα το καρο κ ετρεχα για να με ανεβασει πανω..μεχρινα φτασουμε σπιτι…τι χαρα εγω!!!! βολτα με το καρο…αχ…..ομορφες αξεχαστες αλλα πολυ [κοπιαστηκες]στιγμεςπολυ ομορφο κ νοσταλγικο αφιερωμα αγρια-δα μου!!!!

    Απάντηση

  2. Ντόρα
    Ιαν. 07, 2010 @ 16:42:35

    καλησπερα..εγω δεν εχω τετοιες θυμησες αλλα εχω ακουσει τοσες απο τον πατερα μου που ειναι σαν να τις εζησα.Καπνοπαραγωγος και ο παππους στη Λειβαδια,μαζι με πολλες αλλες ασχολιες βεβαια.Δυσκολη δουλεια!Να σαι καλα..ομορφο το ταξιδι που μας κανεις.

    Απάντηση

  3. Thanasis-
    Ιαν. 07, 2010 @ 16:47:21

    Να είσαι καλά να μας γεμίζεις με της αναμνήσεις σου . Καλό βράδυ…

    Απάντηση

  4. Bio-Μπαξές
    Ιαν. 07, 2010 @ 19:08:40

    Πολύ όμορφη η εξιστόρισή σου.Αν και πολλά χρόνια στην αγροτιά, δεν ξέρω καθόλου τη δουλειά του καπνού. Παρόλα αυτά όμως, θυμάμαι τα καλοκαίρια, την ώρα που εμείς πηγαίναμε στο χωράφι, οι καπνοκαλλιεργητές ήδη είχαν τελειώσει τη δουλειά τους (με το ξημέρωμα) και ετοιμάζονταν να γυρίσουν στα σπίτια ή τις καπναποθήκες για να συνεχίσουν. Και πάντα αναρωτιώμουνα αν αυτοί οι άνθρωποι χόρταιναν ποτέ ύπνο… Και αν ποτέ ανταμειβώταν αυτός ο κόπος…Καλό βραδάκι.

    Απάντηση

  5. Παύλος ο Γραικός..
    Ιαν. 07, 2010 @ 19:25:29

    Υπεροχη ανάρτηση!!!!

    Απάντηση

  6. Αγριάδα
    Ιαν. 07, 2010 @ 19:27:06

    Οχι Ελένη δεν αμείβονταν ποτε αυτός ο κόπος. Το καπνό είχε 13 μήνες δουλειά το χρόνο, όπως λένε εδώ στην Ξάνθη. Και βέβαια συμφέρει μόνο αν ειναι μεγάλη οικογένεια και δουλεύουν όλοι. Βέβαια απ οσο ξερω εχουν απλοποιηθεί πολύ τα πράγματα. Πολλές εργασίες γίνονται τωρα με μηχανήματα. Να είστε καλά Θωμαή, Ντόρα και Θανάση. Από το ένα στο άλλο, μου έρχονται πολλά στο νου.

    Απάντηση

  7. vivi
    Ιαν. 08, 2010 @ 11:13:55

    Φοβερό! Πάρα πολύ όμορφο ζωγραφισμένο ταξίδι στο χρόνο! Νάσαι πάντα καλά!Καλή σου μέρα!

    Απάντηση

  8. thalia
    Ιαν. 08, 2010 @ 20:43:29

    Αργησα να διαβάσω την ανάρτησή σου αλλά την απόλαυσα………..Κατάγομαι και εγώ από καπνοχώρι και γνωρίζω πολύ καλά αυτή τη δουλειά.Κούραση,ξενύχτι κυρίως Μάιο-Σεπτέμβριο και το άγχος να πουληθεί το καπνό.Πήγα πίσω σε άλλες εποχές που παρά τα αρνητικά τους μου έφεραν μια νοσταλγία.Να είσαι καλά.

    Απάντηση

  9. iannis
    Ιαν. 15, 2010 @ 10:26:10

    Καλημερα Αγριαδα…Αν και ειχα διαβασει το ιστολογιο σου…δεν σχολιασα…λογω δουλειας…τοτε.Καλα που μου εστειλες το λινκ..και το ξαναθυμηθηκα!!!Ομορφη…η ιστορια σου…παρ’ολες τις δυσκολιες που περασες….Θυμαμαι..και μενα ο πατερας μου…στο θεμα τσιγαρου..ηταν..τοσο σωστος..που εμεινα καταπληκτος.Οταν με επιασε 1η γυμνασιου να καπνιζω,,,με ενημερωσε για τους κινδυνους..και με αφησε στην κριση μου…να αποφασισω..Σε αντιθεση με τις υστεριες της μανας μου…που φωναζε και εσπαγε τα τσιγαρα…Αποτελεσμα…να κανω την επανασταση μου..και να συνεχιζω…ως σημερα..να καπνιζω….Η γιαγια στην οικογενεια μας…ηταν..ο προστατης μας…που ποτε δεν μας εκανε προβληματα…και ετσι δεν ηταν…ο φοβος και ο τρομος μας…Στην γιαγια…παντα καπνιζαμε…με τον καφε….παρολο..που μας…ελεγε μονιμως…<<Βρε…δεν ντρεπεσαι???Πινεις…τσιγαρο?>>και εμεις γελουσαμε..Επειτα…μας εδινε..τις συμβουλες..της και εμεις υποσχομασταν παντα οτι θα ειναι το τελευταιο….Δεν εχω δουλεψει..σε καπνα..αλλα εχω δουλεψει…σε μπαμπακια….Χοντρο…λουκι!!!Να εισαι καλα…ρε Αγριαδα..που μοιραστηκες…μαζι μας τοσες αναμνησεις!!!Ευχομαι μια ομορφη μερα να εχεις!!

    Απάντηση

  10. iannis
    Ιαν. 15, 2010 @ 10:27:23

    Ξεχασα…Οι φωτογραφιες σου…ολα τα λεπτα!!!Καταπληκτικες…και η περιγραφη σου,ολοζωντανη….Νιωθω..οτι περπατω..αναμεσα στα στενα..της Ξανθης!!!

    Απάντηση

  11. Αγριάδα
    Ιαν. 15, 2010 @ 11:18:42

    Γεια σου Γιάννη, με έπιασε το νοσταλγικό, και ολο γραφω….λένε οτι οι γέροι θυμούνται τα παλιά… πραγματι τωρα μου ερχονται στο νου ολα, τα παιδικα μου χρόνια, τα εφηβικα, τα νεανικα, αλλά όχι δεν ζω με τις αναμνήσεις, απλώς δεν τις υποτιμώ…και γραφωσιγα σιγα θα τα βαζω εδω… ειναι ανάγκη μου, και ας ειναι προσωπικά βιώματα που λίγους τους ενδιαφέρουν.

    Απάντηση

  12. don
    Ιαν. 15, 2010 @ 11:25:52

    σε πιανει δεος να ψυχανεμιζεσαι το χρονο και τα εργα των ανθρωπων!

    Απάντηση

  13. Τheo
    Ιαν. 15, 2010 @ 12:15:05

    Εισαι παρα πολυ τυχερη που ησουν σε τοσο μικρη ηλικια και δεν δουλεψες στα καπνα…..Ειδικα εκεινη την εποχη..με τα ανυπαρκτα μεσα…..Τα χρηματα που επαιρναν οι καπνοπαραγωγοι…ηταν συνηθως το "πλασματικο"..την περιοδο των Χριστουγεννων…Το "Πλασματικο"..ηταν ενα δανειο-προκαταβολη..και με αυτο εβγαζαν τον Χειμωνα..μεχρι το τελος της Ανοιξης οποτε και θα πουλουσαν το καπνο..Φυσικα το "Πλασματικο"..δεν εφτανε..και τα χρεη συσσωρευοταν..Ομορφο..και μαγευτικο το "ταξιδι" σου…

    Απάντηση

  14. Αγριάδα
    Ιαν. 15, 2010 @ 20:19:49

    Γεια σου Θοδωρή, αυτό δεν το ήξερα για το "πλασματικό" ή οπως λέμε "έναντι". Ναι, δεν δούλεψα και γι αυτό ίσως τα θυμάμαι μόνο με την ομορφιά τους, σαν διακοπές. Κάποτε συμπτωματικά ήρθε στο καλοκαινό μας σπιτάκι, μια συμπατριώτισά μου και της έλεγα πόσο όμορφα μυρίζει το καπνό απ τα διπλανά χωράφια. Με ένα απότομο τρόπο μου είπε "ούτε να το μυρίσω ούτε να το ακούσω". Εμ, γι αυτό έκαναν το παν για να σπουδάσουν και τα πέντε αδέλφια!

    Απάντηση

  15. espectador
    Ιαν. 15, 2010 @ 20:30:37

    Για οσους ενδιαφερονται υπηρχε η ταινια "δι ασημαντον αφορμην" του Παυλου Τασιου, που δειχνει με πολυ αναγλυφο και παραστατικο τροπο ολη αυτην την διαδικασια της βαθμολογησης του καπνου απο τους εκπροσωπους των καπνεμπορων και του ποσο εξαρτημενοι ηταν οι αγροτες απο τα κεφια τους. Στην μεγαλη αγοραστικη απηχηση που ειχε ο καπνος της Θρακης ο περιφημος "μπασμας" πριν τον πολεμο οφειλεται η οικονομικη και κοινωνικη ανθηση των χωριων της Θρακης , ειδικα των ορεινων (βλεπε κοιλαδα του Νεστου). Μετα με την εισοδο της μαεικανικης ποικιλιας "βιρτζινια" ηλθε η παρακμη και η εγκαταλειψη των χωριων απο τους κατοικους τους. Βραζιλια (στην αρχη) και αργοτερα Γερμανια, αλλα και εσωτερικη μεταναστευση (Αθηνα-Θεσσαλονικη), εφεραν τον πληρη μαρασμο. Σημερα καπνα καλλιεργουν μονο οι μουσουλμανοι της Θρακης και σιγα-σιγα μεσα στην γενικωτερη αντικαπνιστικη εκστρατεια η καλλιεργεια αυτη θα σβυσει. Εξαλλου-οπως ισως θα ξερετε-ειναι πλεον κλειστο επαγγελμα, με τις πσοσοστωσεις του κ.λ.π.

    Απάντηση

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: